Roman, 1922 yılında yayımlanan ve İstanbul-Bursa-Çanakkale-İzmir bölgelerinde öğretmenlik yapan Çalıkuşu-İpekböceği-Gülbeşeker yani Feride'nin bir inat uğruna çektiği birçok sıkıntılar çerçevesinde yaşananları konu eder.
Çalıkuşu, Reşat Nuri Güntekin'in ilk defa 1922'de tefrika edilmeye başlanıp 1923'te kitap olarak yayımlanan, 1937'de büyük değişikliklerle tefrika edilen romanıdır.
Bursa'nın Yıldırım ilçesine bağlı Teleferik Mahallesi'ne yaklaşık 3 kilometre uzaklıkta, Uludağ'ın eteklerinden Bursa manzaralı dik yolları geçtikten sonra ulaşılan mahalle, romanda Feride'nin gönüllü gittiği "sürgün yeri" olarak geçiyor.
Hatta bazen -sırf o eski güzel kokuyu yeniden bulmak hırsıyla- herhangi bir kokuyu, mesela bir manasız "Sarı Çiçeği" yüzüne yaklaştırır. ' cümlelerini sıralayan Reşat Nuri Güntekin'in Tekirdağ'da kaldığı zamanlarda Çalıkuşu romanının bir bölümünü yazdığı bu konak, Süleymanpaşa ilçesi sınırları içindedir.
Roman, 1922 yılında yayımlanan ve İstanbul-Bursa-Çanakkale-İzmir bölgelerinde öğretmenlik yapan Çalıkuşu-İpekböceği-Gülbeşeker yani Feride'nin bir inat uğruna çektiği birçok sıkıntılar çerçevesinde yaşananları konu eder.
Sonuçta Feride bulunamaz. Reşat Nuri Güntekin Bursa'ya ilk kez 1913 yılında, 24 yaşındayken geldi. Bursa Sultanisi'nde (Bursa Erkek Lisesi) orta kısım Fransızca öğretmeni olarak 1 yıl 28 gün çalıştı (Kanter, 2006, s. 19).
Öz. Reşat Nuri Güntekin (1889-1956) Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önde gelen yazarlarından biridir. Güntekin Maarif müfettişliği sırasında Anadolu'ya sık sık seyahat etmiştir. Bu sayede Anadolu coğrafyasını yakından tanımış, Anadolu insanıyla iç içe olmuştur.
'Çalıkuşu' dizisinin çekimleri için Tims Production'un sahibi olan Timur Savcı, İstanbul'daki Kadıköy ilçesindeki Kızıltoprak semtinde bulunan Reşat Paşa Konağı'nı 1 milyon dolardan fazla para harcayarak kiraladı.
Reşat Nuri Güntekin'in (1889-1956) Çalıkuşu (1922) adlı romanında bürokrasi eleştirilmektedir. Gereksiz kırtasiyecilik, bireyin dışlanması, bürokra- sinin kişisel menfaatlere alet edilmesi gibi meseleler vurgulanmaktadır. Yazar, bürokrasiyi eleştirirken aynı zamanda nasıl olması gerektiğini de göstermekte- dir.
Çalıkuşu, sadece romantik bir eser olarak da nitelendirilemez. Reşat Nuri'nin Anadolu Notları'nda ayrıntılarıyla işlediği Anadolu gerçekleri, Feride'nin günlüğünde roman gerçekliği kazanır.
Elif Ayşe Yıldırım
