-e ve -a eki ile oluşturulur. Konuşmacı/yazar tarafından kipin kullanıldığı eylemin gerçekleşmesinin arzulandığını belirtir. Şoför bey, müsait bir yerde ineyim. Sen başarılı olasın diye didiniyorum.
Dilek-Koşul Kipi (-se, -sa)
Bir oluş ve kılışı “şart”a veya “dilek, istek ve niyet”e bağlayan bir tasarlama kipidir. Fiil kök ve gövdelerine -se,-sa eki getirilmesiyle yapılır. Olumsuzu “-ma,-me” ekiyle yapılır.
Haber (Bildirme) Kipleri: Eylemin yapıldığını, yapılacağını bildiren kiplerdir: -di, -miş, -ecek, -(i)yor, -(ı)r. Hepsi de zaman anlamlıdır. II. Dilek (Tasarlama) Kipleri: Eyleme dilek anlamı katan kiplerdir: -meli, -e, -se, -sin.
İstek kipi, fiile getirildiği zaman o işin yapılmasını isteme anlamını veren kiptir. Tüm şahıslara getirilebilir. İstek kipi ekleri '-a, -e'dir. İstek kipi ekleri eylemin yapılması veya fiilin olumsuz olarak yapılmaması istendiği durumlarda kullanılır.
Hareketi şahsa bağlayan eklerdir. Haber kipleri bir fiilin (eylemin) hangi zaman aralığında (geçmişte, şu anda, gelecekte veya geniş zamanda) gerçekleştiğini bildirirler. Haber kiplerinin ekleri fiil köklerine zaman kavramı kazandırırlar. Eylemlere “-dı,-di,-du,-dü,-tı,-ti,-tu,-tü” ekleri getirilerek yapılır.
Dilek kipleri fiil çekimlerinde kullanılır. Fillerin zaman değil anlam bakımından çekimlenmesiyle oluşurlar. Bazıları gelecek bazıları şimdiki zaman olabilir. Cümle içerisindeki eylemlere dilek anlamı kattığı için bu ismi almışlardır.
Kip, bir fiilin haber veya dilek kipi eklerinden birini almış hâlidir. Kip halindeki bir fiilde şahıs eki olmak zorunda değildir. Şahıs eki almamış kipler genellikle ilgili fiilin 3. tekil şahıs çekimi ile aynıdır: geldi, gitmiş, çalışır, duyacak, koş, yapmalı, alışsa vs.
Oluşturulan fiil gövdesi ile yapım ekinin eklendiği kök ya da gövde arasında anlam ilişkisi bulunmalıdır. Fiilden Fiil Yapım Eklerine Bazı Örnekler: -ar/-ır/-ir/-ur/ür : kopar-, çıkar-, batır-, kaçır-, içir-, uçur-, düşür- …
Yapılan işin arzu edildiğini ve istendiğini gösteren istek kipleri, fiillerin kök veya gövdelerine “-e, -a” eklerinin getirilmesiyle yapılır. İstek kiplerinin olumsuzu yapılmak istendiğinde ise “-me, -ma” ekleri kullanılır.
1- Haber Kipleri:
Haber kipleri geçmiş, şimdiki, gelecek ve geniş zaman olmak üzere dörde ayrılır. Cümle içerisindeki her eylem bu dört zamandan birini bildirir.
Derya Çınar
SON YAZILAR
Devremülk satışında DASK zorunlu mu
Ankara havaalanında döviz bürosu var mı
Can eriği sağlıklı mı
Akıllı kemoterapi ilacı saç döker mi
Deniz şortu yıkanır mı
Etin tuzunu ne alir
Ayağın üstünde kemik çıkması
Ev türleri
Aldirin ilaç
Bıldırcın eti lezzetli mi
42HM nereye gidiyor
25 haziran onur yürüyüşü
24 tv genel yayın yönetmeni
Demdeme türü
Ayet Hala akıllanmayacak mısınız
Didim Bodrum arası feribot var mı
Falda kapı görmek
Bogazda nodüller tehlikelimi
Devrim özkan yaş
Dünya Hakkında Bilgi
Ağzının payını vermek
Çamaşır makinesi kireç tutmaması için ne yapmak lazım
Er işareti
Alkolün vücuda etkileri
Bitlis nüfusu merkez
Aşk filmlerinin unutulmaz yönetmeni konusu
Ağzımın içi tuzlu gibi
Aşırı tatlı tüketimi
Banyodan sonra ayaklara soğuk su dökmek hadis
Ayvalıktan nereye feribot var
Dev çıyan zehirli mi
Engelleyince hikaye görünür mü
Bactroban krem nereye sürülür
Çekirdek aile tanımı
132 ne hattı
Derya Balta Hilal ne oldu
Allah ın her şeyi bilme sıfatı
Ayakta yolcu taşıma cezası
Eti Puf neyle yapılıyor
Birlesik zamanli fiil
