Ahlat Tarihi. Ahlat Doğu Anadolu Bölgesinin, Yukarı Murat –Van Bölümü'nde, Süphan ve Nemrut dağları arasında bulunan plato üzerinde kurulmuş, Bitlis İli'ne bağlı, 34.000 nüfuslu bir ilçe merkezidir.
İlçenin nüfus özellikleri incelenirken en yeni istatistikî bilgilerden yararlanılmıştır. 1927 ile 2014 yılları arasında Ahlat İlçesi'nin nüfusu 8357'den 38121'e çıkmıştır. Yani ilçe nüfusu 87 yılda % 356 oranında (4,6 kat) artmıştır.
Özellikle Ahlat mezar taşları görülmesi gereken tarihi noktalardan birisidir. Ayrıca şehirde Rahvan Kervansarayı, Emir Bayındır Cami, Ahlat Müzesi, Ahlat Sahil Kalesi, İslahiye Medresesi, Tarihi Hizan Camii Bitlis'in meşhur yerlerindendir.
İlçe; 1 belde, 26 köy ve 12 mahalleden oluşmaktadır.
XIII. asırda Ahlat'ın, İslam dünyasının Belh (Afganistan) ve Buhara (Özbekistan) ile birlikte, Ortaçağda "Kubbet-ül İslam" unvanını taşıyan üç büyük ilim, kültür ve sanat merkezinden biri olduğu bilinmektedir. Bu büyük şehir, büyük bir kültür, ilim, sanat ve belki de esnaf teşkilatının merkezi idi.
Cumhuriyet Devri İdari Taksimi esnasında 1929 yılında Van Vilayeti'ne bağlanmış, 1936 yılından itibaren Bitlis Vilayeti'ne bağlı bir ilçe merkezi olmuştur.
İlin nüfusu 350.994'tür. Bu nüfusun %65,1'i şehirlerde yaşamaktadır (2020 sonu). İlin yüzölçümü 8.294 km2'dir.
Bitlis'ten Van'a doğru giderken, Bitlis'in Van Gölü kıyısında, Nemrut ve Süphan dağları arasında naif ilçelerinden Ahlat, Türklerin Anadolu'ya giriş kapısıdır. Bu tarihî belde doğal güzellikleri ve bereketli ovası nedeniyle Urartulardan Osmanlılara dek pek çok devlet ve hanedana kucak açmıştır.
Azınlık olarak Kürt ve Çerkesler mevcuttur. Ermenice: Nerses Sarkisyan, Küçük ve Büyük Ermenistan Coğrafyası (Venedik 1848).
En sonunda Ahlat, 1929'da Van'a, 1936'da ise Bitlis'e bağlı bir ilçe konumuna gelmiştir. Tarihi boyunca birçok kavim ve hanedanlık arasında el değiştiren Ahlat, yoğun tahribata uğramasının yanı sıra birçok kalıntıyı da günümüze kadar taşıyabilmiştir.
Çifte Kümbet (Ahlat) : İki kümbet yanyanadır, büyük kümbet Akkoyunlulardan Bugatay Aka ile Şirin Hatun'a küçük kümbet ise Esen Tekin Hatun'a aittir. Güney ve Batı cephesindeki kitabelerde, 1280 tarihinde yapıldığı yazılıdır.
Ahlat, Sübhan ve Nemrut dağları arasında Van Gölü'ne nâzır eğilimli platolar üzerinde kurulmuş, Selçuklular çağında Ahlatşâhlar Beyliği'ne başkentlik yapmış, politik ve kültürel sahalarda önemli rol oynamış bir Oğuz/Türkmen şehridir.
Defne Aksoy
