Dünya Savaşı veya Birinci Cihan Harbi, 28 Temmuz 1914 tarihinde Avrupa'da başlamış ve dünyanın dört bir yanındaki ülkelerin katılması ve diğer kıtalardaki sömürgelere de yayılması nedeniyle "Dünya Savaşı" olarak adlandırılmıştır. Dört yıldan uzun süren savaş, 1918 yılında sona ermiştir.
Dünya Savaşı'nda İngiltere, Fransa, Sırbistan ve Rusya İmparatorluğu'nun oluşturduğu (daha sonra İtalya, Yunanistan, Portekiz, Romanya ve ABD'nin katıldığı) İtilaf Devletleri, Almanya ve Avusturya-Macaristan'ın oluşturduğu (daha sonra Osmanlı İmparatorluğu ve Bulgaristan'ın katıldığı) İttifak Devletleri'yle savaştı.
Avusturya-Macaristan tahtının veliahtı Arşidük Franz Ferdinand'ın 28 Haziran 1914'te Gavrilo Princip adında bir Sırp milliyetçisi tarafından devletin başkenti Saraybosna'da öldürülmesi, savaşı tetikleyen olay olmuştur. Olaydan sonra Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Sırbistan Krallığı'na bir ültimatom göndermiştir.
"Tarihin ilk küresel savaşı" olarak kayıtlara geçen 40 ülke ve kolonilerin katıldığı Avrupa merkezli savaş, 28 Temmuz 1914'te başladı ve 4 yıl sürdü. Milyonlarca sivil ve askerin ölümüne ve yaralanmasına neden olan savaş 1918'de imzalanan ateşkes anlaşmasıyla sona erdi.
Dünya Savaşı, 1 Eylül 1939'da Almanya'nın Polonya'yı işgal etmesiyle başladı. İngiltere ve Fransa bu işgale Almanya'ya savaş ilan ederek karşılık verdi.
İkinci Dünya Savaşı, unutulmayacak 6 yıla mal olurken savaşta yaklaşık 80 milyon kişi hayatını kaybetti. Savaşta, İngiltere, Sovyetler Birliği, ABD, Çin ve Fransa "Müttefik Devletler", Almanya, İtalya ve Japonya ise "Mihver Devletleri" olarak yer aldı.
İsmet GÖRGÜLÜ, “Çanakkale İlk Günde Biterdi” adlı eserinde Türklerin zayiatını; 57.000'i Şehit, 21.000'i Hastalıktan ölüm, 10.000'i Kayıp, 100.000'i Yaralı, 64.000'i Hasta olmak üzere toplam zayiatı 252.000 kişi olarak; itilaf devletlerinin zayiatını da yine 252.000 kişi”9 olarak kayıt etmiş bulunmaktadır.
Ekim ayının sonlarında, Karadeniz'e devriye ve tatbikat amacıyla İstanbul Boğazı'ndan çıkan bu gemiler, 29-30 Ekim gecesi Odessa ve Sivastopol'ü bombaladılar. Bunun üzerine Rusya ve bağlaşıkları peş peşe Osmanlı Devleti'ne savaş ilân ettiler. Böylece 30 Ekim 1914'de Türkiye I. Dünya savaşına katılmış oldu.
Sovyetler Birliği'nin tarafsızlığını garantiledikten sonra (Ağustos 1939 Alman-Sovyet Saldırmazlık Paktı ile), Almanya 1 Eylül 1939'da Polonya'yı işgal ederek II. Dünya Savaşı'nı başlattı. İngiltere ve Fransa 3 Eylül'de Almanya'ya savaş ilan ederek karşılık verdi.
İngiltere ile Fransa İtalya'ya bu toprakları kesin olarak alabileceği vaadinde bulunmuştu. Ayrıca İtilaf devletlerinin, Trablusgarp'ın işgaline izin vermesi ve desteklemesi, Osmanlı topraklarında gözü olan İtalya'nın taraf değiştirmesinde etkili oldu.
Mert Şahin
