Yan anlamlar, temel anlamla birlikte gerçek anlamları meydana getirirler. Mesela “göz” dendiğinde akla ilk gelen, kelimenin temel anlamı olan organ adıdır. Ama “iğnenin gözü”, “çantanın gözü”, masanın gözü” tamlamalarındaki anlamlar benzetme yoluyla kazandırılmış yeni anlamlardır. Bunlara da yan anlam denir.
(< yakıştır-maca < yakıştır-ma+ca) Gerçek olmayıp herhangi bir benzerlik sebebiyle ortaya atılan, uydurma (söz): İlmî tarafını aradığımız zaman bir iki nâdir kitapta yakıştırmaca ve yaklaşık îzahlar (…) buluruz (Burhan Felek).
Sözcüğün yan anlamı ve mecaz anlamı birbirine karıştırılmamalıdır. Mecaz anlamda sözcük, te- mel anlamıyla olan bağlantısını tamamen yitirmiştir. Yan anlamda ise temel anlamından kopmadan farklı bir anlam kazanmıştır. Eleştirmen, çok satanlardan olan kitabın anlatımının kuru olduğunu yazmış.
Bir sözcüğün bilim, sanat, spor ya da meslek alanına özgü kavramları karşılığında kazandığı anlama terim anlam adı verilir. Matematik: Doğal sayılar, kare, polinom… Tiyatro: Sahne, perde, kostüm… Müzik: Nota, akor, sol anahtarı…
Temel ve yan anlamlar birlikte "gerçek anlamları" meydana getirirler. Örneğin "ayak" kelimesi canlılardaki uzuvlardan biridir. Bu anlam kelimenin temel anlamıdır. Aynı kelime masa ayağı için kullanıldığında ise yan anlamlarından birini karşılar.
Soğuk havada elleri ceplerinde bahçede dolaşıyorlardı. Sırtında bir ağrı hissedince çuvalı yere indirdi. Kelime bazen temel anlamına benzerlik yoluyla yeni anlamlar kazanabilir. Bu anlama yan anlam (yakıştırmaca) adı verilir.
Yan anlamlar, temel anlamla birlikte gerçek anlamları meydana getirirler. Mesela “göz” dendiğinde akla ilk gelen, kelimenin temel anlamı olan organ adıdır. Ama “iğnenin gözü”, “çantanın gözü”, masanın gözü” tamlamalarındaki anlamlar benzetme yoluyla kazandırılmış yeni anlamlardır. Bunlara da yan anlam denir.
“Bugün benim ciğerim yandı.” Yanmak kelimesi mecazi anlamda kullanılır. Aslında fiziksel bir yanmadan değil, üzülmek, kahrolmak anlamında kullanılmıştır. “Otobüsü kaçırınca sinema biletlerimiz de yandı.”
Yan anlam, bir sözcüğün temel anlama bağlı olarak kazandığı yeni anlamlardır.Yani insan veya başka bir varlığa ait özelliklerin benzerlikten dolayı diğer varlıklara verilmesidir. Uçağın kanadı (Kanat kuşa ait ama benzerlik yönünden uçak için kullanılmıştır.)
Kadavra, anestezi, cerrahi, nota, üçgen, çarpma, zarf, yüklem, mahkeme, kafiye, mesnevi, divan, ortaç, gövde, gol, şut, hakem, penaltı gibi kelimeler ve daha çok fazlası terim anlamlı kelimelerdir. Kadavra, anestezi, cerrahi tıp alanında kullanılan terim anlamlı kelimelerdir.
Ali Karaoğlu
SON YAZILAR
Avşa adası içinde ulaşım
En zayıf insan
Deniz memelileri isimleri
Esselamu aleyke eyyuhennebiyyu verahmetullahi ve berekatühü
En yüksek çözünürlüklü kameralı cep telefonu
27 ağustos doğumlu ünlüler
Cph4 gerçekte var mıdır
Akrep Kadını Yalan Söyler Mi
Devremülk satışında DASK zorunlu mu
Ankara havaalanında döviz bürosu var mı
Can eriği sağlıklı mı
Akıllı kemoterapi ilacı saç döker mi
Deniz şortu yıkanır mı
Etin tuzunu ne alir
Ayağın üstünde kemik çıkması
Ev türleri
Aldirin ilaç
Bıldırcın eti lezzetli mi
42HM nereye gidiyor
25 haziran onur yürüyüşü
24 tv genel yayın yönetmeni
Demdeme türü
Ayet Hala akıllanmayacak mısınız
Didim Bodrum arası feribot var mı
Falda kapı görmek
Bogazda nodüller tehlikelimi
Devrim özkan yaş
Dünya Hakkında Bilgi
Ağzının payını vermek
Çamaşır makinesi kireç tutmaması için ne yapmak lazım
Er işareti
Alkolün vücuda etkileri
Bitlis nüfusu merkez
Aşk filmlerinin unutulmaz yönetmeni konusu
Ağzımın içi tuzlu gibi
Aşırı tatlı tüketimi
Banyodan sonra ayaklara soğuk su dökmek hadis
Ayvalıktan nereye feribot var
Dev çıyan zehirli mi
Engelleyince hikaye görünür mü
