İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler düşer: ağız / ağzı, alın / alnı, bağır / bağrım, beniz / benzi, beyin / beynimiz, boyun / boynu, böğür / böğrüm, burun / burnu, geniz / genzi, göğüs / göğsün, gönül / gönlünüz, karın / karnı, oğul / oğlu; çevir- / çevril-, ...
İki heceli ve ikinci hecesinde ı, i, u, ü dar ünlüleri bulunan bazı kelimeler ünlü harf ile başlayan bir ek aldıkları zaman kelimenin ikinci hecesindeki ı, i, u, ü dar ünlü harf düşer. Bu duruma Türkçe ses bilgisinde ünlü düşmesi adı verilir.
Türkçe bir cümle içinde kullanılan kelimelerden son hece de bahsedilen dar ünlülerden biri bulunuyorsa ve bu kelimenin ardından ünlü bir harf ile başlayan bir kelime geliyorsa kelimede bulunan son hecedeki ünlü düşmektedir. Bu suruma ses düşmesi, ünlü düşmesi, hece düşmesi gibi isimler verilir.
İkinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan kimi sözcüklere, ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde dar ünlü düşer. “Bağrı” sözcüğünde (bağrı < bağır -ı) ünlü düşmesi vardır. Sert ünsüzle biten kimi sözcüklere, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde sert ünsüz yumuşar.
Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyişte de yazımda da a ünlüsü ı, u; e ünlüsü i, ü olur: başlıyor (<başla-yor), oynuyor (<oyna-yor), doymuyor (<doyma-yor), izliyor (<izle-yor), diyor (<de-yor), gelmiyor (<gelme-yor), gözlüyor (<gözle-yor) vb.
Bunun haricinde birleşik isim oluşturan bazı isimlerde de ünlü düşmesi görülür: kahve-altı = kahvaltı (aradaki e harfi düşmüştür)
Bir sözcükte ünlü uyumunun aranabilmesi için en az iki ünlüye ihtiyaç vardır. Türkçe sözcüklerin ilk hecesi dışında diğer hecelerinde “o–ö” geniş ünlüleri bulunmaz. Bulunan sözcükler Türkçe değildir. umurumda, duyuruldu, hatırı, buyurun, avucunu gibi sözcüklerde ünlü düşmesi olmaz.
Şehir kelimesi ünlü düşmesi ses olayının meydana geldiği bir kelimedir. Sadece ismin belirtme -i halinde ünlü düşmesi olmaz ismin yönelme hali -e'de de ünlü düşmesi olur. Bu kelime genellikle Şehire şeklinde yanlış yazılmaktadır. Doğru kullanımı Şehre şeklinde olmalıdır.
☺ Bazı birleşik isimlerin oluşumu sırasında da ünlü düşmesi yaşanır. Pazartesi (Pazar + ertesi = “e” ünlüsü düşmüş.) Cumartesi (Cuma + ertesi = “e” ünlüsü düşmüş.)
Doğrusu gönülden gönüle, yani iki deseler de ünlü düşmesi yapamıyorum. Omuz omuza, omuz omuza değil. Gönülden gönüle, gönülden gönle değil.
SON YAZILAR
Avşa adası içinde ulaşım
En zayıf insan
Deniz memelileri isimleri
Esselamu aleyke eyyuhennebiyyu verahmetullahi ve berekatühü
En yüksek çözünürlüklü kameralı cep telefonu
27 ağustos doğumlu ünlüler
Cph4 gerçekte var mıdır
Akrep Kadını Yalan Söyler Mi
Devremülk satışında DASK zorunlu mu
Ankara havaalanında döviz bürosu var mı
Can eriği sağlıklı mı
Akıllı kemoterapi ilacı saç döker mi
Deniz şortu yıkanır mı
Etin tuzunu ne alir
Ayağın üstünde kemik çıkması
Ev türleri
Aldirin ilaç
Bıldırcın eti lezzetli mi
42HM nereye gidiyor
25 haziran onur yürüyüşü
24 tv genel yayın yönetmeni
Demdeme türü
Ayet Hala akıllanmayacak mısınız
Didim Bodrum arası feribot var mı
Falda kapı görmek
Bogazda nodüller tehlikelimi
Devrim özkan yaş
Dünya Hakkında Bilgi
Ağzının payını vermek
Çamaşır makinesi kireç tutmaması için ne yapmak lazım
Er işareti
Alkolün vücuda etkileri
Bitlis nüfusu merkez
Aşk filmlerinin unutulmaz yönetmeni konusu
Ağzımın içi tuzlu gibi
Aşırı tatlı tüketimi
Banyodan sonra ayaklara soğuk su dökmek hadis
Ayvalıktan nereye feribot var
Dev çıyan zehirli mi
Engelleyince hikaye görünür mü