Ettirgen fiil ekleri "-t,-ır, -dır" ekleri olmak üzere üç tanedir. Ettirgen fiiller eylemlerden etkilenir ve eylemin kim tarafından yaşandığına dair ipuçları vermektedir. Eylemin bir başkası tarafından gerçekleştiğini ifade etmektedir.
Türkçede geçişli fiillere “-DIr, -t, -r” ekleri getirerek fiilleri ettirgen fiil haline getiriyoruz. Ettirgen fiil ekleri cümleye “fiili başkasına yaptırmak” anlamı katmaktadır. Geçişli fiiller nesne alabilen fiillerdir. Bu şehri bana en çok şairler sevdirdi.
"Geçişsiz" iken bir ek alarak geçişli hâle gelen fiillere oldurgan fiiller denir. Oldurganlık ekleri -dır, -r ve -t'dir. doğmak > doğurmak, ölmek > öldürmek, durmak > durdurmak, uyumak > uyutmak vs.
ETTİRGEN FİİLER: *Geçişli haldeyken “-r, -t, -tır” eklerini kullanarak geçişliliğini arttırdığımız fiillere “ettirgen fiiller” denir. (“Çözdü” de geçişliydi, ek alarak geçişlilik arttırılmış.) Bize tavşankanı çayından içirdi.
Cümlede belirtilen işin ya da eylemin bizzat gerçek özne tarafından yapıldığı fiillere de etken fiiller denir. Özetle; etken çatılı fiiller gerçek öznenin aktif olduğu fiillerdir. NOT: Cümlede gizli özne bulunsa dahi yüklem etken çatılı olur.
*Cümlede gerçek öznesi belli olmayan; eylemin bildirdiği işi yapan değil, işten etkilenen durumunda öznesi bulunan fiillere “edilgen çatılı fiiller” denir. *Edilgenlik “-l, -n” ekleri ile yapılır. *Edilgen fiillerin öznesine “sözde özne” adı verilir. Çamaşırlar güzelce yıkandı.
Not: Cümle içinde oldurgan fiilleri bulmak için, yükleme neyi, kimi, neleri, kimleri sorularından biri sorulur.
oldurgan f. (< bilinçlen-dir-mek) Bilinçli duruma gelmesini sağlamak, şuurlandırmak.
Gülmek geçişli bir fiildir ve 'onu' nesnesi alabilir.)
Gülmek geçişli bir fiildir ve 'onu' nesnesi alabilir.)
Derya Çınar
