“görebildik-im ⇒ görebildiğim'' (ünsüz değişimi) “de-yor-lar ⇒ diyorlar'' (ünlü daralması) “ben-e ⇒ bana'' (ünlü değişmesi) Parçada kaynaştırma ünsüzü yoktur.
Buna göre, “ben, sen” sözcüklerine ismin –e hali (yönelme durumu) eki getirildiğinde kökteki e sesleri a'ya dönüşür ve bu ses olayına "ünlü değişmesi" denir. "ben + e - bana" sözcüğü ünlü değişmesine örnektir.
Ünlü daralması, Türkçede geniş ünlülerin dar ünlülere dönüşmesi şeklinde gerçekleşen bir ses olayıdır. a veya e ünlüleriyle biten bir fiile -yor eki getirildiğinde, fiilin son hecesindeki ünlü, ı, i, u veya ü ünlülerinden birine dönüşür: sakla + yor > saklıyor. dile + yor > diliyor. kutla + yor > kutluyor.
Not: Türkçede “ye-, de-, ne” sözcüklerinin bazı kullanımlarında y kaynaştırma ünsüzünden önceki geniş ünlüde daralma olur. Bunların dışındaki sözcüklerde “y” kaynaştırma ünsüzünden önceki geniş ünlüde daralma olmaz.
BİL BAKALIM? Türkçe sözcük köklerinde ses değişmesi nadiren görülür. Ancak “ben” ve “sen” zamirleri –e yönelme hâli ekini alınca “bana, sana” olur. Bu ses olayına “ünlü değişmesi” denir.
Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyişte de yazımda da a ünlüsü ı, u; e ünlüsü i, ü olur: başlıyor (<başla-yor), oynuyor (<oyna-yor), doymuyor (<doyma-yor), izliyor (<izle-yor), diyor (<de-yor), gelmiyor (<gelme-yor), gözlüyor (<gözle-yor) vb.
Kişi zamiri olan "ben" ve "sen" sözcüklerine getirilen yönelme ekleri nedeniyle iki sözcüğün de kökündeki ünlü harfin değişmesidir. Yani "ben" ve "sen" kelimelerine -e yönelme eki getirildiğinde sözcükler "bana" ve "sana" olarak değişir. Bu da sözcük köklerindeki "e" harfinin değiştiğini gösterir.
Bazı sözcüklere küçültme ekleri "-cık, -cik, -cak, -cek, -rak, -rek" ve "-l" eki geldiğinde orta hecede ünsüz düşmesi meydana gelir. küçük-cük>küçücük, ufak-cık>ufacık, minik-cik>minicik, çabuk-cak>çabucak, büyük- cek>büyücek, ufak-rak>ufarak, yüksek-l>yüksel-, alçak-l>alçal-, küçük-l>küçül- vb.
Ünsüz yumuşaması veya ünsüz değişimi, Türkçedeki bir ses olayıdır. Süreksiz sert ünsüzlerle biten sözcüklerin, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında, sözcüklerin sonundaki ç, k, p, t ünsüzlerinin yumuşayarak - sırasıyla- c, g/ğ, b ve d'ye dönüşmesidir.
buna karşılık tek heceli olan demek ve yemek fiillerinde, söyleyişteki i ünlüsü yazıya da geçirilir: diyen, diyerek, diyecek, diyelim, diye; yiyen, yiyerek, yiyecek, yiyelim, yiye, yiyince, yiyip vb. ancak deyince, deyip sözlerindeki e yazılışta korunur.
SON YAZILAR
Devremülk satışında DASK zorunlu mu
Ankara havaalanında döviz bürosu var mı
Can eriği sağlıklı mı
Akıllı kemoterapi ilacı saç döker mi
Deniz şortu yıkanır mı
Etin tuzunu ne alir
Ayağın üstünde kemik çıkması
Ev türleri
Aldirin ilaç
Bıldırcın eti lezzetli mi
42HM nereye gidiyor
25 haziran onur yürüyüşü
24 tv genel yayın yönetmeni
Demdeme türü
Ayet Hala akıllanmayacak mısınız
Didim Bodrum arası feribot var mı
Falda kapı görmek
Bogazda nodüller tehlikelimi
Devrim özkan yaş
Dünya Hakkında Bilgi
Ağzının payını vermek
Çamaşır makinesi kireç tutmaması için ne yapmak lazım
Er işareti
Alkolün vücuda etkileri
Bitlis nüfusu merkez
Aşk filmlerinin unutulmaz yönetmeni konusu
Ağzımın içi tuzlu gibi
Aşırı tatlı tüketimi
Banyodan sonra ayaklara soğuk su dökmek hadis
Ayvalıktan nereye feribot var
Dev çıyan zehirli mi
Engelleyince hikaye görünür mü
Bactroban krem nereye sürülür
Çekirdek aile tanımı
132 ne hattı
Derya Balta Hilal ne oldu
Allah ın her şeyi bilme sıfatı
Ayakta yolcu taşıma cezası
Eti Puf neyle yapılıyor
Birlesik zamanli fiil